Home
BLIJF OP DE HOOGTE
Ontvang onze nieuwsbrief en digitale magazine
Uw adres wordt nooit aan derden doorgegeven.
Lees onze privacyverklaring.

     

ARTIKEL
Vermijd valkuilen bij monstername in de voedingsmiddelenindustrie Monstername is  een specialisme
Download dit artikel als pdf
Is uw adres bekend, dan wordt de pdf meteen geopend, anders krijgt u een link toegestuurd.
Ook ontvangt u onze volgende nieuwsbrief.

Vermijd valkuilen bij monstername in de voedingsmiddelenindustrie

Monstername is een specialisme

Betrouwbare monstername binnen voedingsmiddelen- processen staat of valt met de juiste procedures en de juiste middelen. Alleen dan kan het kwaliteitslaboratorium erop vertrouwen dat geconstateerde afwijkingen in het product niet veroorzaakt zijn door een verkeerd monsternameproces of een besmette monsternamekraan. Het aantreffen van besmette monsters kan grote consequenties hebben voor producenten in de voedingsmiddelenindustrie. Het kan bijvoorbeeld leiden tot complete afkeur van de productie of blokkade van grondstoffen. Omgekeerd kunnen door het missen van besmettingen gecontamineerde partijen toch op de markt komen. Dit kan leiden tot risico’s voor de volksgezondheid, met terughaalacties tot gevolg. Daarom is het belangrijk dat de monstername in de voedingsmiddelenproductie representatief, betrouwbaar en herhaalbaar plaatsvindt. Het kwaliteitscontrolelaboratorium moet erop kunnen vertrouwen dat geconstateerde afwijkingen in het product niet veroorzaakt zijn door een verkeerd monsternameproces of een besmette monsternamekraan. Hitma wijdde eind 2018 een seminar aan dit onderwerp.

Gerelateerde expertise

Het aantreffen van besmette monsters kan grote consequenties hebben voor producenten in de voedingsmiddelenindustrie. Het kan bijvoorbeeld leiden tot complete afkeur van de productie of blokkade van grondstoffen. Omgekeerd kunnen door het missen van besmettingen gecontamineerde partijen toch op de markt komen. Dit kan leiden tot risico’s voor de volksgezondheid, met terughaalacties tot gevolg. Daarom is het belangrijk dat de monstername in de voedingsmiddelenproductie representatief, betrouwbaar en herhaalbaar plaatsvindt. Het kwaliteitscontrolelaboratorium moet erop kunnen vertrouwen dat geconstateerde afwijkingen in het product niet veroorzaakt zijn door een verkeerd monsternameproces of een besmette monsternamekraan. Hitma wijdde eind 2018 een seminar aan dit onderwerp. Grote variabiliteit Betrouwbare monstername binnen voedingsmiddelenprocessen staat of valt met de juiste procedures en de juiste middelen. ‘Hoe weet je zeker dat je kunt vertrouwen op poeder- en vloeistofmonsters in de voedings- en drankenindustrie?’. Dat was de hamvraag tijdens dit sampling-seminar bij Hitma in Uithoorn. Grégoire Tassin van het Franse Labocontrole, specialist in monsternametechnologie van poeders en granulaten, en Mark Plutshack van het Deense Keofitt, expert in monstername van vloeibare producten, deelden hun kennis met belangstellenden uit de F&B-sector. Het gaat vaak mis bij de monstername van voedingsmiddelenproducten in de industrie, trapte Tassin af. Te vaak, stelde hij. “Monstername is een specialisme. Bij geconstateerde problemen met monsters komt bij handmatig bemonsteren in 80 tot 90 procent van de gevallen de fout door de monsternamemethode.” Dit ligt aan de grote variabiliteit van de monsternames. Daardoor komt de monsterintegriteit in het geding. “De procedure, de samplemethodiek, moet exact zijn vastgelegd zodat iedereen die hetzelfde uitvoert. Het monster moet representatief zijn en mag niet besmet raken door een verkeerd monsternameproces.” Representatief monster Bij een grote silo of een tank waaruit een monster genomen wordt, moet de samenstelling van het monster de complete inhoud weerspiegelen. Dat vereist kennis van de product- samenstelling en de producteigenschappen bij de monstername. “Neem een vrachtwagen vol poeder, daar kan segregatie optreden van de deeltjes. In de freefall-leidingen gaan de zware delen naar het midden, de kleinere naar de zijkanten. Als je vanuit de bodemklep van de tank bemonstert, vang je de zware deeltjes. Neem je een monster van bovenaf dan bemonster je relatief lichte deeltjes. Is de lading niet homogeen, dan volstaat het niet een klein deel van het poeder af te nemen. Je zult dan je over de gehele batch op verschillende momenten, dan wel locaties, een monster moeten nemen.” Tassin raadt het nemen van een puntmonster bij monstername vanuit leidingen af, zeker als het product samengesteld is of diverse korrelgroottes bevat. “Is je product heterogeen en neem je alleen in een klein deel van de leiding een monster — een spotsample — dan loop je de kans alleen de zware of juist de lichte deeltjes te mee te pakken. Je zult minstens een strook product moeten bemonsteren of liever nog een dwarsdoorsnede, dat is nog representatiever. Bedenk daarbij dat het lab vaak aan 500 CC al genoeg heeft.” Door op gezette tijdstippen een klein monster te nemen, wordt een representatief beeld over het geheel verkregen. Dit kan geautomatiseerd worden. Dan hoeft de monsternemer niet constant bij het monsternamepunt te staan. Handmatig of automatisch Voor bemonstering van solids is er keuze uit handmatig en automatisch bediende poedermonsterapparatuur. Voor representatieve, handmatige monstername van poeders en granulaten levert Labocontrole schroefbemonsteraars die op een accumachine worden gezet en tot diep in de bulkmassa doordringen. Zo worden zowel deeltjes aan de zijkant als die in het midden bemonsterd. Voor diverse applicaties zijn er verschillende schroeven beschikbaar, ook voor lastige producten. Zo zijn er oplossingen voor poeders die samenklonteren of poeders met een sterk schurende werking. Voor inline bemonstering biedt Labocontrol onder meer de ‘PowControl’. Deze applicatie bevindt zich permanent in een proceslijn, in de wand van een silo of op een reactor. De werking is gebaseerd op het principe van de schroef van Archimedes, waarbij het product omhoog (of zijwaarts) beweegt door de draaiende beweging van een spiraalvormige schroef in een buis. Deze kan zowel handmatig als automatisch worden geleverd. Tankinstallaties Bij veel industriële processen zijn het de operators of de laboranten die periodiek productiemonsters nemen. Mark Plutshack van Keofitt, producent van monsternamekranen, signaleert echter dat operators vaak niet weten hoe ze een representatief monster moeten nemen van tankinstallaties. Dikwijls ontbreekt het hen aan kennis over de eisen die het lab stelt aan het te analyseren monster en aan het product zelf. Inconsistenties in de monsterreeks zijn het gevolg, of monsters blijken niet geschikt voor analyse. “Het lab constateert vervolgens dat het monster niet bruikbaar of niet goed is en vraagt om een nieuw monster,” weet Plutschack. “Maar waar zit nu het probleem? Ligt het aan de monsternamemethode, de mensen of is het product niet goed? Laat ik als voorbeeld een fermentatieproces nemen in een tank van 10 meter hoog. Op dag 1 is de vloeistof homogeen verdeeld, op dag 17 bevindt zich onderin bezinksel en bovenin vloeistof met gasbellen. Waar ga je bemonsteren? Meestal wordt het monster van de grond afgenomen, beter zou het zijn het monsternamepunt in het midden van de tank te kiezen!” 100% hygiëne Met de monsterkraan kan product vanuit de tank of een leiding bemonsterd worden. Plutschack noemt vijf aandachtspunten om juist te bemonsteren. Ten eerste de afstand van het monsternamepunt tot het product. Ten tweede de aanwezigheid van dode ruimtes of leidingen. Ten derde correcte reiniging van het monsternamepunt. Ten vierde correcte, tussentijdse reiniging van de kraan ter voorkoming van contaminatie. En ten vijfde gebruik van het juiste medium waarin het monster wordt afgenomen. Alleen dan is sprake van honderd procent hygiënisch proces. “Het juist uitvoeren van de monstername veronderstelt dat de monsternemer weet hoe de monsternamekraan met de installatie verbonden is. Hoe ver bevindt het product zich vanaf de kraan, dichtbij of verder weg? Om een representatief monster te nemen zal je eerst alles uit de leiding moeten laten lopen, wanneer zich hier dode ruimtes in bevinden. Het aftappunt kan een bron van besmetting zijn en dient daarom gesteriliseerd worden. Daarom moet de kraan doorgespoeld worden met een reinigingsmiddel of stoom, anders kunnen er residuen van een vorige bemonstering opgevangen worden. Laat niets aankoeken, dat leidt tot bacteriegroei. Hygiëne staat ook voorop bij alle materialen die bij de monstername gebruikt worden, zoals de bemonsteringpotten.” CIP/SIP Cleaning in place (CIP) en Sterilisation in place (SIP) en een schone kraan (ook aan de buitenzijde) zijn essentieel voor een steriele monstername. Keofit biedt kranen die zowel CIP als SIP te reinigen zijn. “Voor reiniging met stoom hoef je het proces niet stil te leggen. We hebben ook een CIP-recirculator, een knijpfles, die je een paar keer indrukt om bijvoorbeeld alcohol door de kraan te laten lopen. Die haalt een flow van 2 m/s, vergelijkbaar met stoomreiniging. Na sterilisatie neem je het monster, daarna moet je weer reinigen om het ophopen van micro-organismen te voorkomen. Het residu in de kraan kan anders het volgende monster besmetten. Tussentijdse reiniging is altijd vereist bij het nemen van meerdere monsters uit eenzelfde batch of wanneer er een continu proces is. Zo sluit je kruisbesmetting uit.” Echt aseptisch Er wordt nog veel gesteriliseerd met een vlam, ziet Plutshack. “Hoewel dit vaak niet is toegestaan en niet veilig is voor de monsternemers. Ook bereik je zo niet alle interne delen. Je kunt beter een gesloten systeem gebruiken, waarbij een sterilisatievloeistof door de monsternamekraan wordt gejaagd om micro-organismen te verwijderen of een stoomsterilisatieapparaat, waarbij er 1 minuut stoom wordt toegevoerd.” De combinatie van een aseptisch gereinigde kraan met het gebruik van een single-use, steriele (flexibele) zak zorgt ervoor dat de monsternamecondities steeds gelijk blijven. “We leveren hiervoor een Spikebag met een membraan dat door een spike heen geprikt kan worden. De kans op contaminatie van buitenaf is dan nihil, doordat je een gesloten systeem creëert. Zo kan er ook geen vervuilde omgevingslucht of contaminatie in de fles terecht komen. Dan is aseptisch ook echt aseptisch, belangrijk in farmaceutische of biotech-omgevingen, maar ook zeker in de voedingsmiddelenindustrie.”
MAXUS MEDIA
LABinsights.net LABinsights.de LABinsights.nl
Ontvang onze nieuwsbrief
Nieuwsbrief archief
Volg ons
Linked
MAGAZINE
Abonneren
SERVICE EN CONTACT flag