Home
BLIJF OP DE HOOGTE
Ontvang onze nieuwsbrief en digitale magazine
Uw adres wordt nooit aan derden doorgegeven.
Lees onze privacyverklaring.

     

ARTIKEL
‘Hoe wij het bevolkingsonderzoek darmkanker uitvoeren is uniek’ Vier landelijke laboratoria betrokken bij vroegtijdige opsporing van darmtumoren
Download dit artikel als pdf
Is uw adres bekend, dan wordt de pdf meteen geopend, anders krijgt u een link toegestuurd.
Ook ontvangt u onze volgende nieuwsbrief.

‘Hoe wij het bevolkingsonderzoek darmkanker uitvoeren is uniek’

Vier landelijke laboratoria betrokken bij vroegtijdige opsporing van darmtumoren

Vier labs verspreid over Nederland analyseren jaarlijks ruim anderhalf miljoen buisjes met ontlasting om daarmee zo veel mogelijk darmtumoren te ontdekken. De gevoeligheid van de test is nog niet optimaal, maar Amsterdamse onderzoekers hopen die verder te verbeteren. Darmkanker is de derde meest voorkomende vorm van kanker, waar jaarlijks ruim 5.000 mensen door overlijden. De ziekte is goed te behandelen, als de tumor tenminste in een vroeg stadium wordt ontdekt. Helaas is dat in de praktijk vaak niet het geval, doordat darmkanker bij veel mensen in eerste instantie nauwelijks klachten geeft. Vandaar dat in 2014 het landelijk bevolkingsonderzoek darmkanker van start is gegaan. “De manier waarop wij hier in Nederland het bevolkingsonderzoek darmkanker uitvoeren is echt uniek”, vertelt Evelien Dekker, hoogleraar gastro-intestinale oncologie in het AMC, die nauw betrokken is bij de opzet en organisatie van het bevolkingsonderzoek.

Gerelateerde expertise

Vier labs verspreid over Nederland analyseren jaarlijks ruim anderhalf miljoen buisjes met ontlasting om daarmee zo veel mogelijk darmtumoren te ontdekken. De gevoeligheid van de test is nog niet optimaal, maar Amsterdamse onderzoekers hopen die verder te verbeteren. Darmkanker is de derde meest voorkomende vorm van kanker, waar jaarlijks ruim 5.000 mensen door overlijden. De ziekte is goed te behandelen, als de tumor tenminste in een vroeg stadium wordt ontdekt. Helaas is dat in de praktijk vaak niet het geval, doordat darmkanker bij veel mensen in eerste instantie nauwelijks klachten geeft. Vandaar dat in 2014 het landelijk bevolkingsonderzoek darmkanker van start is gegaan. “De manier waarop wij hier in Nederland het bevolkingsonderzoek darmkanker uitvoeren is echt uniek”, vertelt Evelien Dekker, hoogleraar gastro-intestinale oncologie in het AMC, die nauw betrokken is bij de opzet en organisatie van het bevolkingsonderzoek. “We hebben er heel lang over gedaan om dit op te starten, omdat we eerst in verschillende proefonderzoeken hebben bekeken welke methode we in Nederland het beste konden gebruiken, hoe we de mensen het beste konden uitnodigen, et cetera. Dat heeft zijn vruchten afgeworpen. We hebben nu een goed lopend bevolkingsonderzoek, dat we goed kunnen monitoren, doordat alles wordt bijgehouden in een landelijk computersysteem. Daarbij hebben we een heel hoge deelnamegraad: zo’n 73 procent van alle mensen die wordt uitgenodigd, doet ook daadwerkelijk mee aan het onderzoek. Dat is de hoogste deelnamegraad aan een grootschalig bevolkingsonderzoek darmkanker wereldwijd Automatische ontlastingstest Door de ziekte en eventuele voorlopers eerder op te sporen hopen artsen de sterfte door darmkanker te verminderen. Het bevolkingsonderzoek wordt van 2014 tot 2019 gefaseerd ingevoerd. Nu worden jaarlijks ruim twee miljoen uitnodigingen verstuurd. Omdat darmkanker vooral voorkomt bij mensen ouder dan 55 jaar, worden alle Nederlanders tussen de 55 en 75 jaar elke twee jaar uitgenodigd om mee te doen aan het bevolkingsonderzoek. De mensen krijgen daarvoor thuis een pakketje met een ontlastingstest, waarmee ze zelf een monster kunnen nemen van hun ontlasting, en dat vervolgens kunnen terugsturen. Het bevolkingsonderzoek darmkanker maakt gebruik van het gegeven dat darmtumoren en de voorlopers, poliepen, bloed in de ontlasting kunnen veroorzaken, ook al is dat op het oog niet altijd zichtbaar. Dit kan in de ontlasting gemeten worden met een speciale immunologische test, ook wel de Fecal Immunological Test (FIT) genoemd. Hierbij wordt met behulp van antilichamen gemeten of er hemoglobine aanwezig is in de ontlasting. Dat gebeurt volledig automatisch. Uitgekozen na aanbesteding Star-SHL in Rotterdam is een van de vier laboratoria dat het bevolkingsonderzoek darmkanker op dit moment uitvoert, naast het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg, het IJsselland Ziekenhuis in Capelle aan de IJssel en het Zuyderland Medisch Centrum in Sittard-Geleen. Star-SHL is al vanaf het begin bij het bevolkingsonderzoek betrokken en heeft in 2013 ook de eerste pilot uitgevoerd, voordat het onderzoek daadwerkelijk van start ging. “We zijn heel trots dat we zowel bij de eerste aanbesteding in 2013 als bij de tweede aanbesteding in 2018 zijn uitgekozen”, zegt Jeannette van Helvoort, afdelingshoofd van het klinisch chemisch laboratorium van Star-SHL, enthousiast. Star-SHL heeft hiervoor de beschikking gekregen over een speciaal systeem dat de analyses volautomatisch kan uitvoeren. Om veiligheidsredenen staat deze apparatuur volledig gescheiden van de rest van het lab, met een apart computersysteem en internetpoort. Van Helvoort overlegt regelmatig met afdelingshoofden van de andere drie laboratoria over de dagelijkse gang van zaken. “Het is belangrijk dat we allemaal op precies dezelfde manier meten. Dat mag geen verschil maken. Op die manier kunnen we ook analyses van elkaar overnemen, mocht het gebeuren dat een van de apparaten onverwacht uitvalt. In zulke situaties moet je blind op elkaar kunnen vertrouwen.” Beperkte gevoeligheid De gevoeligheid van de FIT-test valt overigens nog wel te verbeteren. De test heeft namelijk een gevoeligheid van 75 procent, wat betekent dat er een kans van 25 procent is dat er geen alarm wordt geslagen, ook al is er wel een tumor of poliep aanwezig. De test is natuurlijk een momentopname, en het kan zijn dat de poliep of tumor op dat moment of überhaupt geen bloed verliest. Vandaar dat de gevoeligheid van de test ook toeneemt tot 80 à 90 procent als de test elke 2 jaar wordt afgenomen. Daarnaast is er altijd een kans dat de test een ongunstige uitslag geeft, terwijl er in werkelijkheid niks aan de hand is. Die kans is bij de FIT-test zo’n 8 procent, aangezien de test een specificiteit heeft van 92 procent. “Als je echt bij elke patiënt met zekerheid wilt vaststellen of er sprake is van darmkanker, dan moet iedereen een coloscopie [kijkonderzoek van de dikke darm, red.] ondergaan”, zegt Dekker. “Dat hebben we ook wel geprobeerd in onze proef- onderzoeken. Het bleek echter dat in dat geval maar 22 procent van de mensen wilde meedoen aan het onderzoek, en dat staat los van andere nadelen van deze vorm van bevolkingsonderzoek. Met onze huidige test is de gevoeligheid dan wel wat lager, maar hebben we wel een veel hogere deelnamegraad.” Voorspellende markers “Iedereen wil het liefst een test met een gevoeligheid van 100% bij dezelfde deelnamegraad. Dat wordt natuurlijk lastig, maar een verdere verbetering van de gevoeligheid moet wel kunnen”, vindt Dekker. Daar doet ze zelf ook onderzoek naar. “We bekijken allereerst of we de ontlastingstest kunnen combineren met risicofactoren zoals leeftijd en geslacht, of het feit of darmkanker in de familie voorkomt. Als de testuitslag net op het randje is, kan het voor iemand met risicofactoren verstandig zijn om toch coloscopie te doen”, legt Dekker uit. Daarnaast bekijkt ze samen met professor Gerrit Meijer, patholoog in het Antoni van Leeuwenhoek, of er niet beter getest kan worden op andere voorspellende markers in de ontlasting dan alleen hemoglobine, zoals eiwitten of DNA van de tumor. “Zo’n test is inmiddels in een ver stadium van ontwikkeling en we gaan op korte termijn toestemming vragen om dit te testen in het landelijk bevolkingsonderzoek”, vertelt Dekker. Eerste resultaten Dekker merkt in haar praktijk als maag-darm-leverarts in het AMC en Bergman Clinics Amsterdam dat er sinds de start van het bevolkingsonderzoek beduidend meer mensen zijn bij wie darmkanker wordt geconstateerd, en meer mensen met darmkanker in een relatief vroeg stadium. Dat is ook logisch na de invoering van een bevolkingsonderzoek. “Gemiddeld wordt zo’n 6 procent van de deelnemers aan het bevolkingsonderzoek doorverwezen voor verder onderzoek. Daarvan blijkt uiteindelijk 7 tot 8 procent darmkanker te hebben, terwijl bij nog eens 45 procent grote en onrustige poliepen ontdekt worden. Ook dat is een belangrijk resultaat, omdat een deel daarvan kan uitgroeien tot darmkanker. Vandaar dat deze poliepen altijd verwijderd worden, wat meestal gebeurt tijdens dezelfde coloscopie”, vertelt Dekker “Pas over een jaar of vijftien weten we of hierdoor de sterfte aan darmkanker ook echt afneemt.”
MAXUS MEDIA
LABinsights.net LABinsights.de LABinsights.nl
Ontvang onze nieuwsbrief
Nieuwsbrief archief
Volg ons
Linked
MAGAZINE
Abonneren
SERVICE EN CONTACT flag